Podczas spotkania zaprezentowano działania Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), omówiono nowe kompetencje związane z warunkowością społeczną oraz przedstawiono kampanie prewencyjne Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS).

Do grona członków Komisji dołączył również Łukasz Gapa – Dyrektor Biura Związku Pracodawców – Dzierżawców i Właścicieli Rolnych, którego obecność zapewnia reprezentację, towarowych gospodarstw rolnych i dzierżawców Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Jego udział w pracach Komisji ma wzmocnić głos producentów i pracodawców rolnych w dyskusji o bezpieczeństwie pracy w gospodarstwach i przyczynić się do wypracowania praktycznych rozwiązań, odpowiadających na realne wyzwania sektora rolnego.

Obecny skład Komisji Głównego Inspektora Pracy do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie:

• Jarosław Leśniewski, Przewodniczący Komisji – Zastępca Głównego Inspektora Pracy;
• dr hab. inż. Jarosław Chlebowski ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie – Wiceprzewodniczący Komisji;
• Joanna Płochocka – p.o. Dyrektor Departamentu Prewencji i Promocji w Głównym Inspektoracie Pracy;
• Beata Filipiak – Główny specjalista w Zespole Rolnictwa i Środowiska, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie;
• Łukasz Gapa – Dyrektor Biura Związku Pracodawców – Dzierżawców i Właścicieli Rolnych;
• Jan Jóźwik – Okręgowy Inspektor Pracy w Kielcach;
• Łukasz Marciniak – Dyrektor Departamentu Zarządzania Zasobami Ludzkimi w Centrali Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;
• dr Ernest Nasternak – Zastępca Dyrektora Departamentu Oświaty i Polityki Społecznej w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
• Cezary Nobis – Dyrektor Biura Prewencji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego;
• Robert Nowak – Wiceprezes Zarządu Krajowej Rady Izb Rolniczych;
• Andrzej Zalewski – główny specjalista w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Poznaniu;
• dr Marian Zalewski – Zastępca Dyrektora do Spraw Organizacyjno-Programowych Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej;
• Joanna Wasyluk, Sekretarz Komisji – specjalista w Departamencie Prewencji i Promocji w Głównym Inspektoracie Pracy.
   

Funkcjonowanie i struktura Komisji ds. BHP w Rolnictwie

Jarosław Leśniewski, Zastępca Głównego Inspektora Pracy, przedstawił historię i obecną strukturę Komisji ds. BHP w Rolnictwie, która pełni rolę organu doradczego Głównego Inspektora Pracy.

Komisja została utworzona w 1994 roku w celu poprawy warunków pracy w rolnictwie indywidualnym. W jej pierwszym składzie znalazły się takie instytucje jak PIP, Ministerstwo Rolnictwa, KRUS, Instytut Medycyny Wsi w Lublinie oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Obecnie działa 11 Wojewódzkich Komisji ds. BHP w Rolnictwie przy okręgowych inspektoratach pracy, a najstarszy zespół funkcjonuje nieprzerwanie od 1994 r. w Opolu. Planowane jest, aby do końca roku takie komisje powstały przy wszystkich 16 inspektoratach. Główne zadania komisji to inicjowanie działań na rzecz poprawy BHP, formułowanie wniosków oraz organizowanie współpracy międzyinstytucjonalnej. Do najaktywniejszych należą komisje w Bydgoszczy, Łodzi, Olsztynie, Opolu i Poznaniu, przy czym komisja w Łodzi wyróżnia się najliczniejszym składem, zrzeszając 20 instytucji. Działalność komisji przekłada się na wzrost świadomości rolników oraz skuteczniejsze rozpoznawanie problemów.

Rola i zadania Państwowej Inspekcji Pracy w działaniach prewencyjnych

Joanna Płochocka, p.o. Dyrektor Departamentu Prewencji i Promocji PIP, omówiła dwutorowe działania Inspekcji w rolnictwie, które obejmują kontrolę i prewencję.

Działania kontrolne podlegają zakłady rolne zatrudniające pracowników. Rolnicy indywidualni, którzy nikogo nie zatrudniają, nie podlegają kontrolom PIP. W 2024 roku PIP przeprowadziła 181 kontroli w zakładach produkcji roślinnej (60%) i zwierzęcej (40%), którymi objęto ponad 3300 osób. Najczęstsze stwierdzone nieprawidłowości to:

• Brak prawidłowej oceny ryzyka zawodowego (w 24% zakładów).
• Eksploatacja maszyn bez wymaganych zabezpieczeń (w 45% zakładów).
• Nieprawidłowe zabezpieczenie miejsc niebezpiecznych (w 56% zakładów).
• Zły stan techniczny budynków (w 33% obiektów).

Działania prewencyjne są skierowane do rolników indywidualnych i mają na celu budowanie kultury bezpiecznej pracy. Kładziony jest szczególny nacisk na edukację dzieci i młodzieży. W latach 2022-2024 PIP zorganizowała blisko 1700 szkoleń dla ponad 62 tys. uczestników oraz przeprowadziła ponad 7600 wizytacji w gospodarstwach. Działania te realizowane są we współpracy z licznymi partnerami, takimi jak KRUS, MRiRW czy ośrodki doradztwa rolniczego.

Nowe kompetencje PIP w zakresie warunkowości społecznej

Przedstawiciele PIP, ARiMR i MRiRW omówili mechanizm warunkowości społecznej, który zostanie wdrożony od 1 stycznia 2025 roku w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Otrzymywanie pełnej wysokości płatności bezpośrednich oraz niektórych płatności z II filaru WPR będzie uzależnione od przestrzegania przez rolników-pracodawców przepisów prawa pracy i zasad BHP.

Proces kontroli i nakładania kar:

1. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) do 31 stycznia każdego roku przekaże PIP wykaz rolników-pracodawców. W 2026 roku wykaz ten obejmie 2329 rolników.
2. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) przeprowadzi kontrole u wytypowanych rolników – w 2025 roku planuje się 80 takich kontroli.
3. PIP do 31 października przekaże ARiMR informację o niezgodnościach, które skutkowały wydaniem pisemnej decyzji administracyjnej.
4. ARiMR na tej podstawie naliczy karę administracyjną w postaci procentowego zmniejszenia płatności.

Kara będzie naliczana w oparciu o system punktowy, oceniający zasięg, dotkliwość i trwałość naruszenia. Naruszenie, któremu przypisano co najmniej 6 punktów, jest uznawane za "poważną niezgodność" i skutkuje karą w wysokości co najmniej 5%. Na 6 punktów oceniane są dwa naruszenia: nieprawidłowe zorganizowanie służby BHP oraz nieprzeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego.

Nowa kampania prewencyjna KRUS „Dobrostan rolnika”

Cezary Nobis, Dyrektor Biura Prewencji KRUS, przedstawił dane dotyczące wypadkowości oraz nową kampanię prewencyjną. Statystyki za lata 2015-2024 wskazują na znaczący spadek liczby wypadków w rolnictwie. Liczba zgłoszonych zdarzeń spadła o 50,7% (do 9 930 w 2024 r.), a liczba wypadków śmiertelnych o 39,7% (do 38). Wskaźnik wypadkowości na 1000 ubezpieczonych spadł z 10,3 w 2015 r. do 7,8 w 2024 r.

Celem nowej kampanii „Dobrostan Rolnika” jest zwrócenie uwagi na znaczenie dobrego stanu zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego dla ograniczania ryzyka wypadków. Kampania promuje m.in. badania profilaktyczne, zdrowe odżywianie i dobrą organizację pracy. W ramach współpracy z NFZ planowana jest dystrybucja 800 000 ulotek informacyjnych. Spadek liczby wypadków ma również wymiar ekonomiczny – w ciągu ostatnich trzech lat kwota wypłaconych przez KRUS odszkodowań spadła o prawie 6 milionów złotych.

Fot. pip.gov.pl